659urte egingo dugu denboran atzera, eta goazen garai hartan inguru hauetan zer gertatzen zen ikustera.Aizarnazabal aldean dagoen Zehatz bailaran jauntxo batzuk bizi ziren. Jauntxo hauek euren bizitza nekazaritza eta ehizean ematen zuten.

Lasai-lasai bizi zirela zirudien, baina ez zen horrela.

Mehatxu arriskutsu baten beldur ziren. Beldur honek euren etxeak utzi eta kostaldean harresi eta guzti zuen herri bat eraikitzera bultzatu zituen, Zumaia. Baina zerk eragiten zien horrenbeste beldur? Piratek!! Europako iparraldedik etortzen ziren itsasoz hegoaldera, aurrean aurkitzen zuten guztia suntsituz.

Lehenengo Zumaiar haiek piratei irabaztea lortu zuten.

XV.mendean Zumaiara gero eta jende gehiago etorri zen bizitzera. Zeatzetik etorritako lehen biztanleei inguruko beste bailaretatik etorritako familiak gehitu zitzaizkien. Aurreko mendean eraikitako harresiaren barruan ez zegoen guztientzat tokia, eta harresitik kanpo hasi ziren etxeak eraikitzen.

Hiru auzo sortu ziren garai honetan harresitik kanpo:

Zubiaurre(gaur egun San Telmo kalea), Eiezagirre(gaur egun Arritokieta kalea)eta Odieta.

Zumaia portu garrantzitsua bihurtu zen, Ontzigintza bere punturik gorenena lortu zuen, ontzi asko egin ziren.

Garai honetan Zumaiako bizitza portuaren inguruan garatu zen. Hasierako biztanleak nekazariak zirela gogoratzen duzue, ezta? Haiek itsasoaren beldur ziren, handik etortzen baitziren piratak, baina garai haiek atzean utziak zituzten, eta garai honetako Zumaiarrek itsasotik bizitzen ikasi zuten.

Zumaiako kaian mundu osoko produktuak aurki zitezkeen. Egunero zebiltzan belauntziak aurrera eta atzera, urrea, oihalak, kakaoa, garia eta beste mila gauza ekarriz. Mundu guztiarekin genuen harremana: Belgika, Holanda, Amerika, Andaluzia, Gaztela... Hura bai izan zela garai oparoa Zumaiarrontzat.